dinsdag 6 november 2018

Friesland: veel onbekende grafzerken uit de kerk van Brantgum

Inleiding

In de kerk van Brantgum zijn ze bezig met het restaureren van de kerk. Op 6 november 2018 hebben Melle Koopmans en ik een eerste bezoek aan deze kerk gebracht. Momenteel - begin november 2018 - is de oude vloer verwijderd en zijn er elf grafzerken tevoorschijn gekomen. Van maar één van deze zerken was uit de literatuur bekend dat deze er zou moeten liggen. De rest is voor ons nieuw. Er ligt in ieder geval ook nog één zerk onder de vloer van de hal. Mogelijk komt die te zijner tijd in beeld. De vloer in het koor wordt niet verwijderd. We weten niet of daar nog zerken te vinden zijn. Bij een eerdere restauratie zijn er al twee oude zerken verplaatst naar de toren.

De kerk van Brantgum is uit de twaalfde eeuw. Het is een oorspronkelijk romaanse kerk die voor het laatst gerestaureerd is in 1972.

Kerk van Brantgum anno 2010

Bronnenonderzoek

Uit de bekende bronnen zijn ons maar een aantal grafschriften bekend. Ze zijn te vinden via www.walmar.nl/inscripties. Een van deze was het grafschrift van dominee Harmannus Bruinsvelt. Dit hebben we nu teruggevonden. We kunnen het hier nu volledig weergeven. Volgens Romein's Naamlijst der predikanten zouden er zes grafzerken van de familie Bruinsvelt moeten zijn. We hebben er maar twee teruggevonden.:

1636. Johannes Bruinsveld, (hij onderteekende de formulieren Joh. Brunsvelt, maar schreef later ook wel Bruinsvelt), broeder van Theod. te Aalzum , kandidaat, overleed den 26 November 1680, oud omtrent 72 jaren, en is begraven te Brantgum , volgens zijn grafsteen. Men vindt aldaar nog vijf grafsteenen van de familie.

Een aantal van de gevonden grafzerken hebben familiewapens gehad. Helaas zijn deze allemaal grondig weggekapt. Alle foto's zijn van Melle Koopmans.

Grafzerk 1


Anno 1679 den 15 xbris is in den heere saliglyck ontslapen de eerbare ende devchtsame Tryntje Gerryts gewesen huisvrou van de eerw:  godsal[igen] geleerde d. Hermannvs Brunsvelt diener des goddelijken woordts tot Nes out in haer 33 iaer ende leit alhier begraven

Den 28 iuly 1745 is in den heere gerust die eerbare Sipkjen Joukes in leven  huisvrou van Gerardus Bruynsveld en leit alhier begraven out in haar 70ste iaer

Hier uit ben ik gekomen
Waar uit ik ben gekomen

Trijntje Gerrits was een dochter van Gerrit Gosses Heeringa en Baukje Pieters. Van beiden zijn de grafzerken in de kerk van Hantumhuizen terug te vinden. Trijntje trouwde in 1671 met dominee Harmanus Bruinsvelt. Haar schoondochter Sipkje Joukes Fokma staat op dezelfde steen. zij is een dochter van Jouke Cornelis Fokma en Liesbeth Meintes Doma uit Oosternijkerk. Van beiden is de grafzerk onder de vloer van de kerk van Oosternijkerk te vinden. Zij was getrouwd met Gerrit Bruinsvelt van grafzerk 2.

Grafzerk 2


Anno 1681 den 16 october is in den heere saliglyck ontslape de eerwaarden godsaligen geleerde d. Harmannvs Brunsvelt in leeve dienaar des goddelijken woordts tot Nes out ontrent 41 iaer ende leit alhier begraven

Den 11 februari 1729 is den eersame Gerardus Bruinsvelt in den heere gerust oud in sijn 57 ste iaer en leit alhier begraven

Ao 1770 den 10 may stierf Trijntie Gerrits Bruinsvelt ouwt 63 jaar en 5 maanden geweest huisvrouw van wyl. ontvanger E:L: Boscha tot Nes

Dominee Harmannus Bruinsvelt was de zoon van dominee Johannes Harmens Bruinsvelt. Ook zijn zerk zou in de kerk van Brantgum moeten liggen. We hebben deze niet gevonden. Harmannus was getrouwd met Trijntje Gerrits Heeringa van grafzerk 1. Gerrit Bruinsvelt was zijn zoon en Trijntje Gerrits Bruinsvelt zijn kleindochter. Gerrit Bruinsvelt was getrouwd met Sipkje Joukes Fokma van grafzerk 1. Trijntje Gerrits Bruinsvelt is in 1736 getrouwd met Eelke Luitjens Bosscha.

Grafzerk 3


Anno 1681 den 13 mey is in den heere gerust die ... ovt ontrent 53 iaer ende leit alhier begraven

Ick heb mijn strijt gestreden
Ick hebbe uijt gedient
Nu legh ick hier beneden
En wachte mijne vrient
Om weer met hem te pare
Hier onder in het stof
En namaels op te varen
Tot onses schepper lof

Den 21 augusti 1721 na middag te drie uere is in den heere gerust de eerbare deugtsamen Gertie Rinses de huisvrou van Ian Iohannes oud seven en dertig jaren en 5 weeken en leit alhier begraven

Grafzerk 3 zit voor een deel onder de vloer zodat we de naam van het eerste opschrift niet hebben kunnen lezen. Het zou om de moeder van Rinse Jans van grafzerk 4 kunnen gaan.
Gertje Rinses is de dochter van Rinse Jans van grafzerk 4 en Emke Folkerts van grafzerk 7. Ze was getrouwd met Jan Johannes Roersma, de zoon van Johannes Andries Roersma en Beitske Jans uit Ee.

Grafzerk 4


Anno 1720 den 1 en april na middagh te twe uier is in den heere gerust den eersame seer discreete Rinse Ians in syn leeven bysitter aen het ed. gerechte van Westdongerdeel en volmaght voor eygen erfde op den landsdage ende ontfanger en reghter en huisman en ouderling in den dorpe Brantgum oud synde 71 iaren en 6 weecken en leit alhier begraven

Rinse Jans was de grootvader van Folkert Sjoerds Ripperda van grafzerk 9. Hij was getrouwd met Emke Folkerts van grafzerk 8. Rinse is boer in de omgeving van Brantgum. De grafzerk van zijn zuster Atje Jans ligt in de toren van de kerk van Brantgum en was al bekend, zie nummer 13.

Grafzerk 5


Anno 1721 den 4 februari is in den heere gerust de eerbare Bauckjen Pyt[ters] ... oud 28 jaar en leit alhier met twe van haar kinderen begraven

Ook grafzerk 5 ligt deels onder de vloer waardoor we ook deze tekst niet helemaal kunnen lezen. Baukje Pieters is de dochter van Pieter Jans Hania en Tjitske Rinses Sinia. Ze was getrouwd met Sjoerd Rinses van grafzerk 6. Ze zijn de ouders van Folkerts Sjoerds Ripperda van grafzerk 10. De twee kinderen over wie gesproken wordt zijn Saapke (1718) en Rinse (1721).

Grafzerk 6


Anno 1721 de 16 september is in den heere gerust de eersaame Sjoerd Rinses in syn leeven ontfanger en rechter in den dorpe Brantgum oud 40 jaren en 18 weken en leit alhier begraven

Sjoerd Rinse is de zoon van Rinse Jans van grafzerk 4 en Emke Folkerts van grafzerk 7. Hij was getrouwd met Baukje Pieters Hania van grafzerk 5.

Grafzerk 7


Anno 1723 den 11 juny is in den heere gerust de eerbaere Emcke Folckerts weduwe van de eersame bysitter Rinse Jans oudt 69 jaeren en 12 weecken en leidt alhier begraven

Emke Folkerts is de vrouw van Rinse Jans van grafzerk 4. Ze is de dochter van Folkert Klases.

Grafzerk 8


Anno 1765 den 2de iuli is in den heere gerust de eerbaare Aeltie Rinses wed Lieuwe Melis oud 78 iaar en 11 maenden en leit alhier begraven

Ook rust hier onder den wel edele gestrenge heer mr Rinse Rypperda voorheen raad en rentmeester der domeinen en ontvanger generaal der middelen van consumptie in Vriesland gebooren te Dockum den 25 november 1747 gestorven op den Huyze Toutenburg onder Ryperkerk den 12 juny 1812 in den ouderdom van 64 jaaren en omtrend 7 maanden zijnde getrouwt geweest met de wel edele gebooren vrouwe  Maria Elisabeth Canter Visscher begraven in de kerk te Dockum

Aaltje Rinses is ook een dochter van Rinse Jans van grafzerk 4 en Emke Folkerts van grafzerk 7. Ze was getrouwd met Lieuwe Melis.

Rinse Ripperda was de zoon van Folkert Sjoerds Ripperda en de kleinzoon van Sjoerd Rinses van grafzerk 6 en Baukje Pieters Hania van grafzerk 5. Hij was getrouwd met Maria Elisabeth Canter Visscher.

Grafzerk 9


Ao 1771 den 4 maart is in den heere gerust mejuffrou T.H. geboren Piekenbroek in haare eds. leeven geweest de huisvrou van E.H. de Haan oud ontrent 64 jaaren en leit alhier begraaven

Het gaat hier om Theodora Hendrina, een dochter van dominee Hendrik Piekenbroeck en Theodora Willinck. Zij trouwde in 1762 met boer Aebe Hoekes de Haan uit Holwerd. Zij was eerder in 1746 getrouwd met Klaas Ruarda uit Holwerd.

Grafzerk 10


Hier rust in verwagtinge van een zalige opstandinge het sterffelijk deel van den heer Folkert Rypperda in leeven burgemeester en raad in de vroedschap der stad Dockum gebooren te Brantgum den 19 october 1716 overleden te Dockum den 18 augustus 1808 in den ouderdom van 91 jaaren en 10 maanden

Zijn nagelatene twee zoonen hebben aan wijlen hunnen waardigen vader dit gedenkteeken ter gedagtenis toegewijd

Een grijsaard die de deugd bestendig hulde deed
Die beide aan stad en volk heeft tijd en vlijt besteed
Een achtbaar man gezien bij kleinen en bij grooten
De braave Rypperda ligt in dit graf beslooten

Folkert Sjoerds Ripperda was de zoon van Sjoerd Rinses van grafzerk 6 en Baukje Pieters Hania van grafzerk 5. Hij trouwde in 1745 met Baukje Reinders Sinia. In 1728 is hij de eigenaar van de Ripperda State te Bornwird. Zo komt hij aan de achternaam Ripperda.

Hij maakte in de jaren 1757, 1764, 1773 en 1786 deel uit van het burgemeesterscollectief van Dokkum.

Grafzerk 11


Ao 1684 den 20 ...

Verder geen informatie. Het zou kunnen zijn dat het hier een van de kinderen betreft van Johannes Bruinsvelt en Ursel van Tjessens: Rinkje, Worp of Johannes.

In de toren

In de toren liggen nog twee oude grafzerken waarvan de teksten in grote lijnen al bekend waren.

Grafzerk 12


Ao 1676 de 13 mey is in de heere gerust den eersamen en seer dischreten Rienck Tziedses out ontrent 48 iaer ende leit alhier begraven

Anno 1708 den 9 ianuarius is in den heere gerust de eerbare ende deughtsame Antje Ebbes eerst geweest de huysvrouw van den eersamen Rienck Tzietses ende daerna geweest de huysvrou van den eersamen Oeds Pytters out ontrent 72 iaren ende leit alhier begrave ende verwachtende een salige opstandinghe in Christo Iesu

Rienk Tjitses kwam uit Wetzens en trouwde in 1658 met Antje Aebes uit Niawier. Ze gaan op Verdema in Brantgum wonen. Na zijn dood hertrouwde zij in 1680 met Oeds Pieters.

Grafzerk 13


Anno 1678 den 6 iulius is in den h[eere gerust] Attie Jans die echte huisvrou [van] ... Iacob Iansen out in 27 iaer e... ... kinderen begraven verwaghtende een salighe opstandinghe in Christo Iesu

A I

Den 20 maart 1772 is in den heere gerust Frau Fetses huisvrouw van wijlen Ian Jeltes oudt 69 jaaren en 3 maanden en legt alhier begraven

Waar voert de bleeke doodt ons heenen,
Eer men het denkt
Hij knaagt, hij sloopt de sterkste beenen
Aan snoode zondaars 't euwige weenen
Aan godvrucht 't euwig wel hij schenkt

... [is] in den heere geruist de eerba[re] ende dueghdtsaame Geertje Luidinga die eghte huisvrouwe van den eersame Pytter Iacobs ontfanger tot Waexens out ontrent  37 iaren ende leit alhier begraven

Anno 1767 den 3 maart is in den heere gerust de eersame Jan Jeltes in den dorpe Brantgum synde enen huisman en ouderling in de ouderdom van syn 59 iaar enleit alhier begraven

Myn lighaam rust in dese grond 
en leit met een gesloten mond
om ... godes lof opgaan
als ik sal voor myn rigter staan

Atje Jans was de zuster van Rinse Jans van grafzerk 4.





maandag 13 augustus 2018

Excel: aan de hand van directe achtergrondkleuren waarden categoriseren

In onderstaande grafiek heb ik aan de hand van een vijfkleurenschaal de waarden gecategoriseerd. In dit geval gaat het om de gemiddeld zomertemperaturen in De Bilt.


Voor de uitwerking kun je het bijbehorende bestand ExcelAchtergrond.xlsx downloaden.

Voor verder Excel tips klik hier.

donderdag 16 november 2017

Friesland: veel onbekende grafzerken uit de kerk van Lollum

Inleiding

Woensdag 15 november 2017 hebben Melle Koopmans en ik de kerk van Lollum bezocht. Deze kerk wordt gerestaureerd en er zijn na het verwijderen van de houten vloer een flink aantal grafzerken tevoorschijn gekomen.

De kerk van Lollum is uit de dertiende eeuw heeft een halfrond koor. In de negentiende eeuw werd de kerk gepleisterd en voorzien van een bakstenen boogfries. In 1883 kreeg de kerk een nieuwe westgevel en een half ingebouwde toren met houten opbouw en ingesnoerde spits. De luidklok (1550) is gegoten door Geert van Wou II. De preekstoel (1718) is gemaakt door Cornelis Cornelisz en het orgel uit 1914 is gebouwd door Bakker & Timmenga.


Bronnenonderzoek

Uit de bekende bronnen voor grafschriften was ons maar één grafzerk bekend: die van predikant Faber.

1771 den 28 july is overleden de wel eerw: heer Sibrandus Faber getrouw leeraar in de gemeente J:C: te Lollum oud 71 jaren min 2 dagen nadat den h: dienst aldaar 31 jaren en 10 maanden volijverig had waargenomen en is hier begraven

Deze zerk hebben we niet teruggevonden. Lijkt dus verdwenen.

In de 'Naamlijst der predikanten' van T.A. Romein wordt ook nog melding gemaakt van twee predikanten die in deze kerk begraven zouden liggen. De dominees Aemilius Artopaeus en Bauke Stoffels Boni. Deze zerken hebben we inderdaad teruggevonden.

De grafzerken

Alle foto's zijn van Melle Koopmans. Alle beschrijvingen van familiewapens van Rudolf Broersma.

Grafzerk 1


 ... [Joucke Gatties]zo [pa]stoer in Lollim starf den ersten marti [1550] ...

De één na oudste grafzerk is zwaar beschadigd. Er lijkt een stuk uitgefreesd of gekapt. Het open stuk is vervolgens deels opgevuld met beton. Duidelijk is de onderkant van een priesterkelk te zien. De letters zijn Gotisch

Uit 'Corpus, met gegevens over patroonheiligen en priesters in de parochies van Friesland' van Otto Roemeling blijkt dat het hier moet gaan om pastoor Jouke Gatses die van 1524 tot 1550 als pastoor in Lollum stond. Zoals het een pastoor uit die tijd betaamt had hij twee kinderen bij een Trijntje Haaies. Deze kinderen werden op 6 april 1546 gewettigd. De pastoor overleed volgens de archieven op de eerste maart van 1550.

h= 175 b=99cm

Grafzerk 2



Ao 1616 den 5 februarij sterf den eerwaerdege en godsaligen ende welgeleerde Baucke Stoffels Boni in sijn leue dienaer des godlijcken woorts tot R.gelollum praedicant annos 48 alhier begrauen

Dit is één van de twee dominees die in het overzicht van Romein genoemd wordt. Bij Romein wordt hij trouwens ook - heel sjiek -  Bernardus Christofori Boni genoemd. Hij was predikant in Lollum van 1601 tot aan zijn dood in 1616.

Daarvoor stond hij onder andere als predikant te Oosterend. In het boek over het beheer van de geestelijke goederen in 1596 en 97 de volgende tekst.: Baucke Stoffels zn. predicant ofte pastoer in Oostereijndt.

In het boek 'Tussen Gideonsbende en publieke kerk' van Wiebe Bergsma vinden we het volgende over Bauke: Op de synode van 1602 klachten over Stoffels; hij zou extra gescnken aannemen. Ook in zijn vorige gemeente, Oosterend, waren er al problemen. Romein: Er is orde gesteld tegen eenige insolentiën, aan den predikant te Oosterend gepleegd, den 16 Februarij 1600 door het Gollegie.

Blijkens het zelfde boek is hij voormalig pastoor en wordt hij als predikant genoemd in Heeg (1580), IJsbrechtum (1581), Wolsum, Heeg, Jutrijp, Arum-Kimswerd (1583-1584), Schraard (1595), Oosterend 1596-1601, in 1604 kort in Arum, van 1601 tot zijn dood in 1616 te Lollum.

h=68 b=72cm

Grafzerk 3



CE

Ao 1625 de 8 martivs sterf d erbare Aeltie Lievves d huisfrov van Ielle Haeiies ovt 37 iaer hier begraven

Ao 1646 de 31 october is gestvrve de eerentpheste Ielle Haies in syn leve tichelaar en calckbrander tot Maccvm ovt 61 iaer en leit hier begraven

Ao 1625 de 11 augusti sterf d eerbare Tiertie Ielles dochter out 11 iaere en leit alhier begrauen

Het is veruit de grootste en de meeste versierde zerk in deze kerk. Bovenaan zien we de initialen van de steenhouwer: CE. Deze initialen hebben we kunnen identificeren. Het blijkt om Claes Everts (hardhouwer) uit Leeuwarden te gaan. Hij trouwt in 1625 te Bolsward en vestigt zich dan daar. Van de andere personen hebben we verder nog geen informatie.

Wel ligt de zoon van Jelle HaaiesPier Jelles - ook kalkbrander - in de kerk van Makkum begraven. Een andere zoon, Doeke of Duco Gelly was burgemeester van Bolsward. Van hem is er een grafzerk bewaard gebleven. Deze ligt direct buiten de Martinikerk. Op deze grafzerk wordt ook een Reinou Haaies (1590-1624) vermeld, vermoedelijk een zuster van Jelle.


Alliantiewapen hangend onder een helm met helmteken en helmkleed, de schilden aan de onderkant met elkaar verbonden met een “liefdesknoop”.
Mannenwapen gedeeld: I. de Friese halve adelaar; II. verm. 3 klavers boven elkaar.
Vrouwenwapen gedeeld: I. de Friese halve adelaar; II. verm. 3 klavers boven elkaar (de bovenste en onderste nog redelijk herkenbaar).

Helmteken: uitgekapt

h=203 b=132cm

Grafzerk 4


Anno 1630 den 5 augustus is in den heere gerust den eerbare Ietske Clasen out 25 iaer d huisfrou van Reiner Reiners en leit hier begrauen

Van dit stel hebben we alleen kunnen vinden dat ze in 1624 voor het gerecht van Franekeradeel  getrouwd zijn. Hij komt uit Peins, zij woont onder de klokslag van Bolsward.

h=65,5 b=86cm

Grafzerk 5


[Anno 165]2 den 30 sept. is in den heere gerust den deug... [ion]gelingh Sixt[us Arnol]di Schuiringa ... ende leit al[hier] begraven

Deze tekst is niet helemaal duidelijk. Met name het jaartal is vaag. Toch lijkt het om 1652 te gaan. Vermoedelijk gaat het hier dan om Sixtus een zoon van Arnoldus Schuringa van grafzerk 8 en Yfke Hessels van grafzerk 14.

h=56 b=56cm

Grafzerk 6


Anno 1653 den 2 martyus is in den heere gerust de eerwaerde seer dischreten Aemilyus A[rtopaeus p]raedicant tot [R]uiegelolom [old 63 iaer] ende leit al hier begrauen

De steen is behoorlijk beschadigd. Met de gegevens van Romein hebben we de tekst aardig kunnen reconstrueren. Aemilius was de zoon van Rudolphus Artopaeus uit Franeker en Barbara Pieters. Hij stond als dominee in Lollum van 1617 tot aan zijn dood in 1653.

Een verdiepte cirkel waarin een huis- of handmerk in een 4-vorm, met links en rechts een kapitaal A.

h=65 b=70cm

Grafzerk 7


Anno 1660 den 7 mart is in den heere gerust de eersamen Iasper Eewerts Berswert out ontrent 41 iare ende leit hier begrauen

Jasper Everts was de zoon van Evert Feddriks, boer en rekenmeester te Beswert, nummer 46, onder Lollum en Rixt Gosliks. Jasper Everts was getrouwd met Popkje Jans die in 1651 overleed.

Wapen gedeeld: I. de Friese halve adelaar; II. 3 klavers boven elkaar.

h=67 b=71cm

Grafzerk 8


Anno 1662 den 20 december is in den heere ontslapen de eerwaerdighe en welgeleerde d Arnoldus Schuiringa in sijn leven dienaer des goddelijcken woorts eerst tot Arum 27 en daer na hier tot Lollum ontrent 9 iaeren en is alhier begraven out 61 iaeren

Deze Arnoldus  was de zoon van Bartoldus Lammerts Schuringa en Tjamke Folkerts Fogelsangh. Hij stond hier als dominee van 1654 tot aan zijn dood in 1662. Van 1626 tot 1654 was hij predikant te Arum en in 1646 veldpredikant.



Wapen: een roos, vergezeld van 3 sterren, 2 boven en 1 onder de roos. (wapen onder in Von Brucken Fock blz.79)


h=85 b=66cm

Grafzerk 9


An 1669 den 13 en decembris ds morgens tusschen 6 en 7 uieren is seer godtsalichlick in den heere ontslapen de eerbare em deughtsame Trijntie Ybs dochter de huisvrouwe van Bartoldus Schuiringa predicant tot Lollum out 32 iaren 7 maanden 10 dagen ende leyt alhier begruven

Trijntje Ybs was de eerste vrouw van Bartoldus Schuringa. Ze kwam uit Bolsward en was de dochter van Yb Doedes. Ze trouwden in 1668.

Wapen: gedeeld: I. de Friese halve adelaar; II. een klaver, een ster en een klaver boven elkaar.

h=66 b=70,5cm

Grafzerk 10


Anno 1669 den 8 iunies is in den heere gerust die eerbare duchtsame Sarre Milies die huisfrou van Frerck Hessels out 46 iaer ende leit hier begrauen

Sara Aemilius Artopaeus was de dochter van dominee Aemilius Artopaeus van grafzerk 6 en Aukje Luitjens. Ze trouwde in 1645 te Bolsward met Sierk Nannes en voor de tweede keer met Freerk Hessels. Over Freerk Hessels hebben we nog niets kunnen vinden.

h=66 b=71cm

Grafzerk 11


Anno 1674 den 3 november is in den heere gerust den eerbare en seer deuchsame Meijnsche Arnoldi Schuiringa jonge dochter out 26 jaer en leit al hier begraven

Meijnsche was de dochter van Arnoldus Schuringa van grafzerk 8 en Yfke Hessels van grafzerk 14. Ze bleef ongehuwd.

h=57 b=57cm

Grafzerk 12


Anno 1677 den 18 augustus is in den heere ontslape den eersame mr. Claes Harckes in leven schooldienaer in Lollum out int 42 iaer ende leit alhier begrauen

CH

Klaas Harkes was getrouwd met Trijntje Schuringa van grafzerk 13.

In een verdiepte cirkel een huis- of handmerk in een X-vorm tussen de kapitalen C  H.

h=66 b=56cm

Grafzerk 13


Anno 1681 den 3 iunij is in den heere ontslapen de eerbare Tryntie Arnoldi Schuiringa huisvrouwe van mr Claes Harckes out 43 iaeren ende leit al hier begraven

Trijntje was de dochter van Arnoldus Schuringa van grafzerk 8 en Yfke Hessels van grafzerk 14. Ze was getrouwd met schoolmeester Klaas Harkes van grafzerk 12.

h=±65 b=±65cm

Grafzerk 14



Anno 1681 den 21 july is in de heere gerust de eerbare en dueghdtsame Yfke Hessels weeduwe van do Arnoldus Schuiringa in leve pred. tot Lollum out 73 iaeren ende leit hier begraven

Yfke Hessels was - in 1629? - getrouwd met Arnold Schuringa van grafzerk 8.

h=66 b=70cm

Grafzerk 15


Den 29 marty 1689 is in den heere gerust de eerbare deuchtsame Grietje Claeses de huisvrou van Gooris Goslycx huisman tot Aerum out 39 jaer en leit hier begraven

Grietje Klases trouwde in 1672 met Goris Goslings, boer te Arum.

h=66 b=71cm

Grafzerk 16


Anno 1691 den 27 april is in den heere ontslapen de eerbaere Susanna Schuiringa out 51 iaeren ende leit hier begraven

Susanna Schuringa was de dochter van Arnoldus Schuringa van grafzerk 8 en Yfke Hessels van grafzerk 14. Niet helemaal duidelijk is of ze getrouwd is geweest. Er lopen in dezelfde tijd een paar naamgenoten rond.

h=72 b=36cm

Grafzerk 17


Anno 1692 den 24 en septembris des morgens tuschen 1 en 2 uiren is in den heere ontslapen de eerbare en deughtsame Tryntje Wybes dr de huisvrou van do Bartoldus Schuiringa predicant tot Lollum out ontrent 50 iaren en leit hier begraven

Apoc. 14 13
Salich zijn de dooden, die in den heere sterven, op dat sij rusten mogen van haren arbeyt

Trijntje Wiebes was de tweede vrouw van Bartoldus Schuringa. Ze trouwden in 1688.

h=±65 b=±70cm

Grafzerk 18


Ano 1696 den 20 septemb is in den heere ontslapen de eerw; godsaalige en welgeleerde do Bartoldus Schuiringa in sijn leeven bedienaaer des godlicken woords alhier tot Lollum 33 iaaren en 4 maanden oud 64 iaaren en leght alhier begraven

Bartoldus Schuringa was de zoon van Arnoldus Schuringa van grafzerk 8 en Yfke Hessels van grafzerk 14. Hij stond als dominee in Lollum van 1663 tot aan zijn dood in 1996. Romein meldt over hem: Hij werd, wegens zijne stijve houding en onbeschaafdheid, de Lollumer tour genaamd, en is ongehuwd overleden den 20 september 1696, oud 64 jaren.

In het boek 'Dominy's dwersbongels en oare dogenieten'  wordt gezegd dat Bartoldus al op zijn dertiende vader wordt van een kleine Jan. Ook wordt er beweerd dat hij nooit getrouwd zou zijn geweest. Dit laatste klopt dus duidelijk niet.

Hij was bij zijn overlijden weduwnaar en twee keer getrouwd geweest. De eerste keer met Trijntje Ybs van grafzerk 9 en de tweede keer met Trijntje Wiebes van grafzerk 17.

h=66 b=72cm

Grafzerk 19

De volgende grafzerken kwamen in een tweede ronde tevoorschijn.



Ao 1651 de 25 jullij sterf de eerbare Liju Jacobs de huisfrou van Frans Hilles Minnema out 67 iaer

Ao 1656 de 26 october sterf de eersamen Frans Minnema out 72 iaer

We hebben tot nu toe niet veel over dit stel kunnen vinden. Wel wordt in het sterfhuis van Botte Doytses te Lollum op 17 maart 1646 Frans Hilles Minnema genoemd als schuldeiser. Ook verkoopt er een Frans Hilles Minnema uit Lollum in 1547 land bij Arum. Zeer waarschijnlijk de grootvader van deze Frans.

h=31 b=70cm

Grafzerk 20


We hebben nog geen tekst kunnen ontcijferen, maar te oordelen naar de kelk gaat het hier om een priesterzerk. Op basis van de steensoort lijkt deze ouder dan de andere priesterzerk.

h=196 b=110cm

Wapensteen 1


Mannenwapen: gedeeld: I. de Friese halve adelaar; II. een (geknotte?) dorre boom? (Mellema; helmteken klopt).
Vrouwenwapen: een lelie, vergezeld van 3 rozen, 2 boven en 1 onder de lelie. (Rennerda / Rinnerda / Rennarda?).

Helmteken: een zwaan


Het is nog volstrekt onduidelijk naar welke personen deze wapensteen zou verwijzen.

h=±65 b=±65cm


Wapensteen 2


Gedeeld: I. de Friese halve adelaar; II. een roos? boven vergezeld van 2 sterren naast elkaar en onder. Onduidelijk is van wie dit wapen is.

h=± 65 b=± 70cm  

Schuringa

In deze kerk zien we heel veel grafzerken van de familie Schuringa, een familie van dominees. Daarom even een overzicht van vijf geslachten dominees. De naam van deze familie lijkt daarna ook uitgestorven te zijn.


maandag 16 oktober 2017

Excel: Histogram With Variable Class Width, Made Dynamically

In his blog Jon Peltier shows us how to create histograms with variable width columns in Excel: peltier. Nice examples but not very dynamic. In my example, you do the same, but dynamically and in a pretty easy way. The main trick is done by using the Frequency function.

The first example is based on this table:

Ages Interval Number Class Width Frequency per class width
103 614 43 14,3
80 3212 30 107,1
60 1591 35 45,5
50 2900 40 72,5
25 762 20 38,1
10 142 10 14,2
5 628 5 125,6


In the next example I simply removed some rows from the table:

Ages Interval Number Class Width Frequency per class width
103 614 43 14,3
80 3212 70 45,9
60 5253 55 95,5
10 142 10 14,2
5 628 5 125,6

And immediately I get a different histogram.


You can download the example ExcelHistogramOngelijkeKlassen.xlsx through:

https://drive.google.com/drive/u/0/folders/0B7HgkOwFZtdZVmhRQUZFM28yc1U

dinsdag 10 oktober 2017

Access: gevanceerd zoekscherm dat direct in meerdere kolommen zoekt en kan sorteren

In de praktijk maak ik geregeld applicaties in Access die als front end dienen voor een database als de SQL Server.

Bij het maken van deze applicatie ben ik continu op zoek naar mogelijkheden om deze front ends te verbeteren.

Zoekscherm

In het volgende scherm wordt in alle kolommen tegelijk gezocht. Met elk ingetypt teken in het bovenstaande zoekvak verandert het resultaat eronder direct mee. Het voorbeeld is gemaakt op basis van de database Noordenwind.


Hoe steekt dit technisch in elkaar? Bij het zoekvak wordt bij de gebeurtenis Bij wijzigen een VBA-functie gebeurtenisprocedure aangeroepen.


Deze gebeurtenisprocedure ziet er als volgt uit:

Private Sub txtZoeken_Change()
    Dim strSQL As String
    strSQL = " SELECT Klantnummer, Bedrijf, Contactpersoon, Functie, Plaats, Land "
    strSQL = strSQL & " FROM tblKlanten "

    If Me.txtZoeken.Text <> "" Then
        strSQL = strSQL & " WHERE Klantnummer like '*" & Me.txtZoeken.Text & "*'"
        strSQL = strSQL & " OR Bedrijf like '*" & Me.txtZoeken.Text & "*'"
        strSQL = strSQL & " OR Contactpersoon like '*" & Me.txtZoeken.Text & "*'"
        strSQL = strSQL & " OR Functie like '*" & Me.txtZoeken.Text & "*'"
        strSQL = strSQL & " OR Plaats like '*" & Me.txtZoeken.Text & "*'"
        strSQL = strSQL & " OR Land like '*" & Me.txtZoeken.Text & "*'"
    End If

    Me.lstKlanten.RowSource = strSQL
    lstKlanten.Requery
End Sub

LstKlanten verwijst naar de onderste listbox.

Sorteerknoppen boven de kolommen

De labels boven de kolommenfungeren als sorteerknoppen. Bij de gebeurtenis Bij klikken wordt er een functie aangeroepen:

=SortForm([Form];1)

[Form] geeft de naam van het formulier aan; het cijfer bepaalt de kolom die gebruikt wordt voor de sortering.

De aangeroepen functie ziet er qua code als volgt uit:

Public Function SortForm(frm As Form, ByVal strOrderBy As String) As Boolean
    Dim strSQL As String
    strSQL = " SELECT Klantnummer, Bedrijf, Contactpersoon, Functie, Plaats, Land "
    strSQL = strSQL & " FROM tblKlanten "

    If Me.txtZoeken.Text <> "" Then
        strSQL = strSQL & " WHERE Klantnummer like '*" & Me.txtZoeken.Text & "*'"
        strSQL = strSQL & " OR Bedrijf like '*" & Me.txtZoeken.Text & "*'"
        strSQL = strSQL & " OR Contactpersoon like '*" & Me.txtZoeken.Text & "*'"
        strSQL = strSQL & " OR Functie like '*" & Me.txtZoeken.Text & "*'"
        strSQL = strSQL & " OR Plaats like '*" & Me.txtZoeken.Text & "*'"
        strSQL = strSQL & " OR Land like '*" & Me.txtZoeken.Text & "*'"
    End If
    strSQL = strSQL & " ORDER BY " & strOrderBy

    frm.lstKlanten.RowSource = strSQL
    frm.lstKlanten.Requery
End Function


woensdag 27 september 2017

Excel: labels bij de reeksen in plaats van een legenda

In 2009 al kwam Jon Peltier met ideeën over het plaatsen van labels bij reeksen in plaats van een legenda. Zie artikel. Mynda Tracey heeft dit verder uitgewerkt. Haar methode is evenwel tamelijk omslachtig.

Vanaf versie 2013 zijn er andere mogelijkheden in Excel. In het geval van labels kun je nu ook de optie kiezen Waarde uit cellen.











In plaats van een bereik kun je dan ook een naam gebruiken die naar een bereik verwijst. Kijk naar het onderstaande voorbeeld.


Ik heb hiervoor de volgende data gebruikt:

Year Series A Series B Series C
2001 100 120 150
2002 150 240 300
2003 300 360 450
2004 350 480 600
2005 500 600 750
2006 550 720 900
2007 700 840 1050
2008 750 960 1200
2009 900 1080 1350
2010 950 1200 1500
2011 1100 1320 1650
2012 1150 1440 1800
2013 1300 1560 1950
2014 1350 1680 2100
2015 1500 1800 2250
2016 1550 1920 2400
2017 1700 2040 2550

Vervolgens heb ik in een blad genaamd legendattheend drie namen gemaakt:

ReeksA:
=VERSCHUIVING(legendattheend!$E$2;0;0;AANTALARG(legendattheend!$B:$B)-2;1);legendattheend!$B$1

ReeksB:
=VERSCHUIVING(legendattheend!$E$2;0;0;AANTALARG(legendattheend!$C:$C)-2;1);legendattheend!$C$1

ReeksA:
=VERSCHUIVING(legendattheend!$E$2;0;0;AANTALARG(legendattheend!$D:$D)-2;1);legendattheend!$D$1

Vervolgens heb ik lijngrafiek gemaakt op basis van de gegevens van de tabel. Bij elk van de lijnen heb ik gekozen voor Gegevenslabelstoevoegen.



Bij de Labelopties heb ik voor alle lijnen Waarde uitgevinkt. Bij Bereik selecteren heb ik respectievelijk ingevuld (de naam van het bestand is ExcelPictogrammen.xlsx):

=ExcelPictogrammen.xlsx!ReeksA
=ExcelPictogrammen.xlsx!ReeksB
=ExcelPictogrammen.xlsx!ReeksC

En de boel werkt. Als ik nu wat waarden in de kolommen wis, komt de grafiek er zo uit te zien: